حقوق و و یژگی های اخلاقی کارگزاران در اسلام

نوشته شده در حقوق اسلام(فقه)

 نوشته شده توسط :سيد جعفر حسيني

بنام خدا
 حقوق و و یژگی های اخلاقی کارگزاران در اسلام
به اهتمامم : سیدجعفرحسینی - دانشجوی کارشناسی ارشد حقوق بین الملل
قبل از  هر  چیز  سخن  را  با نام  او آغاز  می کنیم که  صاحب  بیت عتیق است  و فرستنده رسول امین ،
پیامبر اکرم (ص) می فرمایند :  انی بعثت لاتمم مکارم الاخلاق          
مقاله ای که پیش روی شماست تلاشی است  برای  تبیین  برخی  حقوق و      ویژگی های اخلاقی کارگزاران نظام اسلامی که با تاسی به تعالیم انسان ساز اسلام و الهام از قرآن و سنت پیامبر اکرم (ص) و ائمه معصومین (علیهم السلام) تهیه و تنظیم شده تقدیم می گردد. امید است  مورد  قبول خداوند تبارک تعالی قرار گیرد .

 
ویژگی های لازم برای کارگزاران نظام اسلامی عبارت است از :
- ایمان
- تقوا
- نیت خالص
- اخلاص
- تواضع
- توکل
- پرهیز از کبر و غرور
- برآورده کردن نیاز های مردم
- ایجاد دوستی و الفت میان مردم
- خوشرویی و حسن خلق
- عفو و گذشت
- کنترل خشم


         
ایمان
مهمترین  ویژگی اخلاقی کارگزاران نظام اسلامی ، ایمان است و همه  اعمال  نیکو از  ایمان کامل ناشی می شود، هر قدر ایمان و اعتقاد انسان قوی می شود اعمال نیک  او نیز زیادتر می شود. ایمان هم به زبان است ، هم به عمل و هم به اعضاء و جوارح ، یعنی همه ارکان بدن بدان عمل نماید و گواهی دهد. کارگزاران نظام اسلامی باید توجه داشته باشند که خداوند بر همه اعمال ، رفتار و افکار و نیات آنها آگاه است.
اِنَّ اللهَ بِما تَعمَلونَ خَبیر                                                                              « به درستی که خداوند به آنچه می کنید آگاه است.»  
انسان هر آنچه می اندیشد ، در سینه دارد ، می گوید و عمل می کند  بر خداوند و پیامبرش و ائمه آشکار است.
خداوند در قرآن کریم می فرمایند:
الذین امنوا و کانوا یتقون لهم البشرا فی الحیاه الدنیا و فی الاخره
                                                                                      ( سوره یونس ، آیه 63-64 )
آنهایی را که اهل ایمان و پرهیزکاری هستند از خدا پیوسته بشارت است هم در زندگی دنیا و هم آخرت .
امام باقر (ع) می فرمایند :
با وجود شک و انکار ، هیچ عملی فایده ندارد.                  ( کافی ، ج2، ص400)
امام زین العابدین (ع) در خصوص حق خداوند می فرمایند :
و اما حق بزرگتر خداوند آن است که او را بپرستی و چیزی را شریک او قرار ندهی و اگر از روی اخلاص چنین کنی خداوند بر خود مقرر کرده کار دنیا و آخرت تو را بر عهده گیرد وآن چه از آن بخواهی برایت نگه دارد.
                                                                             ( رساله حقوقی امام سجاد، شرح نراقی)
آن حضرت در قسمتی از دعای مکارم الاخلاق از خداوند درخواست می کند:
اَللهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِهِ وَ بَلِّغ بِایمانی اَکمَلَ الایمانِ وَ اجعَل یَقینی اَفضَلَ الیَقینِ
« الهی بر محمد و خاندانش درود بفرست  و ایمانم را به کامل ترین مراتب برسان و یقینم را برترین یقین قرار ده. »
کارگزاران نظام اسلامی باید در مقابل خدا و حق تسلیم باشند و در مقابل حق و عدالت انصاف داشته باشند،اینها ناشی از ایمان است.
ایمان قوی اساس همه ویژگیهای محاسن اخلاقی و درونی انسان است و باید برای تقویت آن تلاش کرد.
تقوی
تقوی عبارت از امتثال اوامر حق تعالی و اجتناب از نواهی اوست ؛ تقوی را ظاهری است که همان تقوای جوارح و اعضای بدن است که با انجام طاعات ظاهری وخودداری از معاصی آشکار می شود و تقوی باطنی دارد که تقوای دلهاست .                         تقوا  از تجلیات  ایمان و از لوازم اصلی مناسبات  صحیح  انسانی  است ، متقی کسی است که مردم از شرش در امان باشند و کسی از او نترسد  ،  پرهیزگار ترین انسانها متقی ترین آنهاست و محترم ترین انسان ها در پیشگاه الهی متقی ترین آنهاست. خداوند در قرآن می فرماید :
ان اکرمکم عند الله اتقکم                                              
« گرامی ترین شما در نزد خدا پرهیزگارترین شماست. »
پیامبر اکرم (ص) می فرمایند :
اوصیکُم بِتَقوی اللهِ فَاِنَّهُ خَیرُ ما اوصِیَ بِهِ المُسلِم ، المسلمُ اَن یَحُضَّهُ عَلَی الاخرَهِ وَ اَن یَامُرَهُ بِتَقوَی الله                                                       ( بحار، طبع جدید ، ج19 ، ص 126)
شما را به تقوای الهی سفارش می کنم زیرا که تقوا و پرهیزکاری بهترین وصیت هر مسلمانی بر مسلمان دیگر است که او را به آخرت ترغیب کند و وی را در دنیا به پرهیزکاری سفارش نماید.


حضرت علی (ع) می فرمایند:
اوصیکُم عِبادَ الله بِتَقوی الله فانها الزمام فتمسکوا بوثائقها واعتصموا بحقائقها تول بکم الی اکنان الدعه و اوطان السعه معاقل الحز و منازل العزه              ( خطبه 186 )
بندگان خدا شما را به پرهیزکاری و اطاعت خدا سفارش می کنم زیرا که تقوا مهاری است که دارنده اش را به سعادت می کشاند و به ستونی می ماند ( که نظم کارها را نگاه می دارد ) بر بندهای استوار آن بیاویزید تا شما را به موضوع آسایش و آسودگی و جاهای فراخ و حصارهای محفوظ و منزل های ارجمند برساند.
و باز آن حضرت برای پیشبرد عدل و دادگستری فرموده است :
از سه چیز استعانت و استمداد کن:
اول نیت خوب
دوم کمی توقع از مردم
سوم فزونی ورع و تقوا                                    (نهج البلاغه ، صبحی صالح ، خطبه 15)
امام زین العابدین(ع) در قسمتی دیگر از دعای مکارم الاخلاق از خدا  این چنین در خواست می کند:                                                                                                       اَللهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِ مُحَمَّدٍ، وَ مَتِّعنی بِهُدیً صالِحٍ لا اَستَبدِلُ بِهِ ، وَ طریقَةِ  حَقٍ   لا اَزیغُ عَنها، وَ نیّةِ رُشدٍ لا اَشُکُّ فیها،وَ عَمِّرنی ما کانَ عُمری بِذلَةً فی طاعَتِکَ،فاِذا کانَ عُمری مَرتَعاً لِلشَّیطانِ فَاقبِضنی اِلَیکَ قَبلَ اَن یَسبِقَ مَقتُکَ اِلیَّ، اَو یَستَحکِمَ غَضَبُکَ عَلیَّ.
« پروردگارا! بر محمدو ال محمد درود بفرست و مرا از هدایتی  شایسته  بهره مند ساز که آن را با هیچ چیز دیگر عوض نکنم و راه  حقی به من نشان بده که از آن منحرف نگردم و نیت درست وخوبی که درآن شک نکنم و تا هنگامی که عمرم در راه ا طاعت تو صرف می شود به من عمر بده ، و آن گاه که  چراگاهی  برای شیطان شود آنرا از من بگیر، پیش ار آنکه دشمنی تو به من روی آورد و یا خشمت بر من استوارگردد.»

نیت خالص
پیامبر اکرم(ص) می فرمایند: افضل العمل النیه الصادقه                 
برترین کار، نیت پاک و راستین است.                                          (نهج الفصاحه411)
وباز آن حضرت می فرمایند:
الاعمال بالنیه                                                              
پاداش کارها در گرو چگونگی نیت آنهاست.                                 ( نهج الفصاحه 369)
حضرت سجاد (ع) در قسمتی از دعای مکارم اخلاق از خدا می خواهد :                    وَانتَهِ بِنیّتی اِلی اَحسَنِ النّیّات                                                                                     « بار الها ! نیت مرا به بهترین و پاک ترین نیات منتهی کن.»
ارزش انسان به نیت او بستگی دارد و پاداش انسان نیز به اندازه خلوص نیتی است که داشته است.نیت خوب موجب توفیق و پیروزی بوده و رحمت خدا نیز شامل حال کسی می شود که نیت خیر داشته باشد. نیت خالص موجب نزدیکی انسان به خداوند و نیت دنیوی و جاه طلبانه و غیر خالص موجب دوری انسان از خداوند می گردد.
خلوص مطاعی است که اگر کمترین غشی در آن پیدا شود ، خود را نشان می دهد ، لقمان حکیم به فرزندش می فرماید :
اخلص العمل فان الناقد بصیر
اگر می خواهی عملی عرضه کنی ، عمل خالص بیاور برای این که ناقد ( کسی که به امری و کاری رسیدگی می کند وسره را از ناسره باز می شناسد. ) خیلی بیناست. نقاد معیار و سنگ محک دارد. سنگ محک برای اعمال انسان ها وجود مقدس     علی (ع) است در زیارت نامه آن حضرت می خوانیم :
السلام علی میزان الاعمال( بحار ج27 ، ص 330 )
عمل انسان ها برای پیدا کردن خلوص و میزان پاکیزگی شان با عمل یک انسان به تمام معنا خالص ، یعنی وجود مبارک امیرالمومنین علی (ع) محاسبه می شود.   
بنابر این یکی از مهمترین  پایه اعمال کارگزاران نظام اسلامی نیت است و اگر نیت خالصانه و خیر باشد انسان کمتر دست به اعمال غیر عادلانه می زند.
اخلاص
اخلاص از مراتب ایمان است . اخلاص یعنی این که انسان ظاهر و باطنش یکی باشد و همه کارهایش را فقط برای رضای خدا و تقرب به خداوند انجام دهد و از احدی انتظار سپاس گذاری و قدردانی نداشته باشد ،  انسان باید  بکوشد تا  باطن خود را  از آنچه گرایش به غیر خدا دارد پاک نماید ، وقتی کار برای رضای خدا و تقرب به او باشد انسان هرگزخسته و افسرده نمی گردد، زیرا خداوند هیچ کار خیری را بی اجر         نمی گذارد. اخلاص آن است که انسان فقط به خدا تکیه کند و هدایت و حمایت را فقط از او بخواهد و تقدیر و تشکر و سپاس از کارهایش را هم فقط از خدا بخواهد و هر کاری که انجام می دهد هر قدر هم برای گروهی یا مردمی مفید باشد منت نگذارد و منتظر قدردانی آنان نباشد در غیر این صورت ارزش عملش در پیشگاه حق از بین رفته است.
حضرت علی (ع) می فرمایند :
رحم الله امرا ... قَدَّمَ خالصاً و عَمَلَ صالحاً
خداوند رحمت کند آن بنده ای را که ... توشه خالصانه به درگاه خدا بفرستد و            عمل نیک انجام دهد.                                                                                 ( خطبه 76 )

امام زین العابدین در قسمتی از دعای مکارم الاخلاق از خدا می خواهد :                    ...وَ اعبُدنی لَکَ وَ لا تُفسِد عِبادَتی بِا العُجبِ ، وَ اَجرِ لِلنّاسِ عَلی یَدِیَ الخَیرَ وَ لاتَمحَقهُ بِا لمَنِّ وَ هَب لی مَعالیَ الاَخلاقِ وَ اعصِمنی مِنَ الفَخرِ                                                  « خداوندا  مرا بنده  و مطیع خود گردان و  عبادتم  را  با عجب  و خود پسندی  فاسد نگردان و کارهای خیر برای مردم را به دست من جاری کن و آن را با منت گذاری از بین مبر و به من اخلاق عالی هدیه کن و مرا از فخر فروشی در امان دار.»
بنابر این کارگزاران نظام اسلامی باید اعمال خود را  خالص گردانند و  نفس خود  را  تزکیه  نمایند ، درونشان را از مفاسد اخلاقی و نفسانی و آنچه که غیر خداست مصفا کنند و در همه امور به خداوند توکل نمایند  و ضمن به کار گیری همه تلاش ها ، کوشش ها و  توانایی ها ، گشایش و پیشرفت درکلیه امور را از خدا و موفقیت درآنها را نیز برای رضای الهی و تقرب به حق بخواهند و از هیچ کس انتظار تقدیر و پاس نداشته باشند.
تواضع
کارگزاری نظام اسلامی موقعیت ،منزلت و جایگاه والایی است که در اختیار انسان قرار گرفته است . یکی از آفات  ناشی از  این مسئولیت، پیدایش کبر و غرور در انسان  است . انسان  ممکن است گمان برد که برتر از دیگران است و مقامی  بالاتر و والاتر دارد و  به همین جهت همه باید بی چون و چرا از او اطاعت کرده  و در برابر او تعظیم نمایند ، کارگزاران نظام اسلامی  باید به دقت مواظب  باشند که  پس از کسب  مسئولیت و سرپرستی ، در آنها حس  غرور و خود برتربینی پیدا نشود  ، اگر  این چنین شود  از  یک طرف رابطه شان با خدا قطع می شود و از سوی دیگر با مردم و دیگران .
رسول اکرم (ص) همنیشین فقرا بود ، با آنها هم سفره می شد و به اهل فضل احترام می گذاشت با آبرومندان الفت می گرفت با خویشان صله می کرد ، به هیچ یک از مردم ستم نمی کرد و پوزش عذر خواهان را قبول می کرد.
                                                                                          ( سنن النبی ، شماره 81)
اما م سجاد (ع) در قسمتی از دعای مکارم الاخلاق این چنین می فرماید  :              اَللهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ والِهِ وَ لا تَرفَعنی فیِ النّاسِ دَرَجَتةً اِلّا حَطَطتَنی عِندَ نَفسی مِثلَها « بارالها  بر محمد و آلش درود فرست و هیچ  درجه ای از من  بین مردم بالا  مبر جز این که مرا معادل آن منزلت و مزیت در نزد خودم پست گردانی.»
وقتی  انسان مقام  و مسئولیتی ندارد  نسبت به مردم متواضع است ولی  زمانی که مسئولیتی به او واگذار گردد ممکن است  در او حس کبر و غرور و خود  بزرگ بینی ایجاد شود و در نتیجه مردم را به دیده خواری و حقارت بنگرد . برای  این که  کارگزار دچار این چنین آفت و بلایی نشود باید دقت نماید که نسبت به دیگران و ... فروتنی و تواضع بیشتری  به خرج دهد و دیگران را  بیش  از  پیش  احترام  نماید.
انسان  مغرور و خود بزرگ بین هرگز به جایی نمی رسد و توفیقات انسان در  همه زمینه ها نتیجه تواضع و فروتنی است.
افتادگی  آموز ،  اگر  طالب  فیضی                     هرگز نخورد  آب زمینی که بلند است
توکل
کارگزاران نظام اسلامی به مانند تمامی انسان ها باید در تمامی امور به خداوند تکیه نمایند و از او انتظار نصرت و یاری داشته باشند.. خداوند  به  کسانی کمک  می کند که به  او توکل کرده باشند، هر کاری باید با توکل به خداوند آغاز گردد و توفیق پیروزی را نیز از حضرت حق باید داشت.
وَ مَن یَتَوَکَّل عَلَی اللهَ فَهُوَ حَسبُه
« هر که به خدا توکل کند خدا برای او کافی است.»                  ( سوره طلاق ، آیه 3 )                                                                                 
رسول اکرم (ص) می فرمایند :
کسی که دوست دارد قوی ترین مردم باشد ؛ باید بر خدا توکل کند.
                                                                                    ( میزان الحمه ، ج4 ، ص 365 )
علی (ع) می فرمایند :
ریشه قوت قلب توکل به خداست و کسی که به خدا توکل کند ، امور صعب و دشوار ، رام او گردد و اسباب امور برای او سهل و آسان شود .   
                                                                                 ( میزان الحکمه ، ج 4 ، ص 369)
در مدیریت اسلامی ، نرمش و انعطاف پذیری معقول و منطقی در برابر مردم و مشورت و رایزنی با آنان از جایگاه ویژه ای برخوردار است ، مدیر مستبد و خودکامه و سنگدل ، مردم را از گرد خود پراکنده می سازد و نفوذ و حاکمیت بر دل ها را از دست می دهد ، اما پس از رایزنی و تصمیم گیری باید با توکل بر خدا ، عزم خویش را جزم کند و کوچکترین تردیدی به خود راه ندهد و با گام های استوار به سوی هدف پیش رود. کارگزاران نظام اسلامی هنگامی که تصمیم نهایی را گرفتند در عین تدبیر و بهره گیری از اسباب و عوامل مادی ، باید از مسبب الاسباب ، یعنی خدای سبحان مدد بگیرند و بر او توکل نمایند.
پرهیز از کبر و غرور
امام سجاد (ع ) این چنین می فرماید :
وَ لا تَبتَلنی بِا الکِبرِ                                                                                                        « بار الها مرا به کبر که از بیماری های خطرناک است مبطلا ننما .»
کبر و خودخواهی در اثر جهالت و نادانی است و یکی  از آفات مهم اخلاق است . کبر  و غرور یعنی خود بزرگ بینی و خود را برتر از دیگران پنداشتن و دیگران را فقیر و پست شمردن.
این  برداشت باعث  می شود که  انسان  مغرور مردم را لایق  همنشینی و سلوک با خود نداند  از طرف دیگر مردم نیز حاضر نیستند با چنین  فردی  همکاری و مساعدت کنند و پیوسته از  او دوری  می گزینند بنابر این باید  دقت گردد که  کبر و غرور  در اعمال نیاید ، به خصوص  وقتی کاری  انجام می دهیم باید مواظبت کنیم که  مغرور نشویم و پیوسته از خدای متعال تقاضا کنیم تا  از خطر کبر و غرور رهایی یافته و  در امان باشیم.
البته تکبر در مقابل مستکبران نه فقط مذموم نیست بلکه التکبر مع التکبر عبادت است و در برابر چنین افرادی تواضع مذموم است.
برآورده کردن نیازهای مردم
یکی از وظایف کارگزاران نظام اسلامی در جامعه، رفع نیاز مردم است.
حضرت علی (ع) در این زمینه می فرمایند :
باید محبوب ترین و مفید ترین مردم در نزد تو کسی باشد که بیشتر در راه سود رساندن به مردم کوشش کند.                                           ( غرر الحکم ، ج 5 ، ص 49 )
باز آن حضرت می فرمایند:
لایستقم قضاء الحوائج الا بثلاث: باستصغارها لتعظم وباستکتامها لتظهر و تبعجیلها لتهنو                                                                          
بر آوردن نیازهای مردم پایدار نیست مگر به سه چیز: کوچک شمردن آن تا خود بزرگ نماید، پنهان داشتن آن تا خود آشکار شود، و شتاب در بر آوردن آن، تا گوارا باشد.
و امام صادق(ع) در این زمینه می فرماید:                                                                 «رفع نیاز از یک  مسلمان و برآورده ساختن حاجت او، نه  تنها اجر و  پاداشی  بالاتر و برتراز 20حج، که هر کدام همراه با انفاق هزاران دینار در راه خدا باشد،دارد ، بلکه از محبوب ترین کارها در نزد خدا به حساب می آید.»
امام سجاد(ع) در دعای مکارم الاخلاق از خدا درخواست می کند:                               ...وَ اَجرِ لِلنّاسِ عَلی یَدَیَ الخَیرَ وَ لا تَمحَقهُ بِالمَنِّ                                                          « و کارهای  خیر برای مردم  را ، به دست من جاری کن و آن را با  منت گذاری  از      بین مبر.»
ایجاد دوستی و الفت در میان مردم
خداوند تبارک و تعالی در قرآن کریم می فرماید :
ونزلنا علیک الکتاب تبیانا لکل شیءٍ و هدیً و رحمه و بشری للمسلمین .               ( نحل ، آیه 89)  
و نازل کردیم قرآن را جهت هدایت و رحمت در میان مسلمانان
و در آیه 159 سوره آل عمران می فرماید :
فبما رحمه من الله لنت لهم
رحمت واسعه خداوند تو را با خلق مهربان و خوشخوی گردانید .
علی (ع) نیز در این مورد می فرمایند :
واشعر قلبک الرحمه للرّعیّهً و المحبه لهم و اللطف بهم و لا تکونن علیهم سبعا ضاریا
دلت را نسبت به مردم پر از محبت و لطف کن و نسبت به آنها چون درنده ای آزار دهنده مباش که خوردن آنان را غندلت را نسبت به مردم پر از محبت و لطف کن و نسبت به آنها چون درنده ای آزار دهنده مباش که خوردن آنان را غنیمت شمری. ( نهج البلاغه )  
امام سجاد(ع) در این زمینه در مکارم الاخلاق از خدا در خواست می کند:                اَللهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِه وَحَلِّنی بِحِلیَةِ الصّالِحینَ، وَ اَلبِسنی زینَةِ المُتَّقینَ،...وَ ضَمِّ اَهلِ الفُرقَةِ،وَ اِصلاحِ ذاتِ البَینِ، وَ اِفشاءِ العارِفَةِ وَ سَترِالعائِبَة                          «پروردگارا؛ بر محمد و ال او درود بفرست و مرا به زیور صالحان و شایستگان بیارای و زینت پرهیزگاران  را در خصلتهای زیر بر من بپوشان:... به هم پیوستن تفرقه جویان و ایجاد دوستی و محبت در بین مردم،آشکار کردن نیکی، پوشاندن عیب، »
بدون شک در زندگی اجتماعی و مواقع مراجعه ارباب رجوع ، کدورتها و  ناراحتی هایی در میان افراد پیش  می آید، افراد بر سر مسایلی جزئی  با  یکدیگر اختلاف پیدا می کنند و همین اختلاف جزئی باعث  غفلت  می شود و گناهان دیگری چون  غیبت ،  تهمت ، فحاشی و ... را در پی دارد.
اینجاست که اصلاح میان مردم و ایجاد دوستی و الفت در میان آنها، جایگاه  خویش را می یابد و بخاطر ارزش آن است که امام صادق(ع) می فرمایند:
«اصلاح اختلافات میان مردم و نزدیک کردن آنها به همدیگر زمانی که بینشان تفرقه و جدائی است ، صدقه ای است که خداوند آن را دوست دارد.»
خوشروئی و حسن خلق
حسن خلق بهترین کلید برای گشودن دلهاست ، کلام ملایم، نرمخوئی،گشاده رویی،  رفتار نیکو،فروتنی، گفتار مودبانه و جاذبه دار،تحمل و بردباری و خندان بودن همه از مظاهر حسن خلق است.قرآن می فرماید:
و انک لعلی خلق عظیم.
همچنین خداوند در قرآن کریم می فرماید :
و لو کنت فظا غلیظ القلب لانفضّوا من حولک ( 159 آل عمران )
اگر تند خوی و سخت دل بودی مردم از گرد تو پراکنده می شدند.
و امام زین العابدین(ع) از خدا می خواهد:
اَللهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِه وَحَلِّنی بِحِلیَةِ الصّالِحینَ، وَ اَلبِسنی زینَةِ المُتَّقینَ ،...وَ لینِ العَریکةِ ، وَ خَفضِ الجَناحِ ، وَ حُسنُ السّیرة ، وَ سُکونِ الریح ، وَ طیبِ المُخالَقَةِ ،  وَالسَّبقِ الیَ الفَضیلَةِ، وَ ایثارِ التَّفَضُّلِ.
«پروردگارا؛  بر محمد و ال او درود بفرست و مرا به زیور صالحان و شایستگان  بیارای و زینت پرهیزگاران  را در خصلتهای زیر  بر من  بپوشان، ....و  نرمخوئی  ،  فروتنی ، خوش رفتاری، سنگینی و وقار، حسن معاشرت، پیشی گرفتن در  فضایل و  خوبیها ، ایثار در بخشش.»
عفو و گذشت
از موارد  دیگر  اخلاق کاربردی ،  عفو گذشت و  چشم پوشی  از خطای  دیگران است .  کینه توزی ویژه روحهای حقیر و همت های پائین است. عفو  و گذشت  پل ارتباطی بین مردم و ایجاد محبت در قلوب آنان است که به همراه خود برای فاعل  نیز لذت  روحی به ارمغان می آورد و به حق گفته اند که: در عفو لذتی است که در انتقام نیست.
روح گذشت ، عفو و اغماض است و به واقع  انتقام هیچ اثر عقلایی برای شخص انتقام گیرنده ندارد جز تسکین موقتی و گاهی یک برتری خیالی در بر نخواهد داشت ، در حالی که تسکین گذشت به مراتب عمیق تر و تفوق روحی و اجتماعی حاصل از آن حقیقی است و آرامش واقعی به دست می دهد .
پیامبر (ص) می فرماید :
بر شما باد عفو کردن ، به درستی که گذشت غیر از عزت برای انسان چیز دیگری افسون نمی کند پس اهل عفو باشید تا خدا هم شما را عزیز بدارد.
                                                                                                 (کافی ج2 باب العفو)
امام علی (ع) در این زمینه می فرماید:
من عفی عن الجرائم فقد اخذ بجوامع الفضل کسی که زشتی های دیگران را ببخشد به همه فضیلت ها دست یابد.                          ( تصنیف غرر ، ص 244 ، حدیث 4988)                                                
امام سجاد(ع) برای تاکید این مهم در دعای مکارم الاخلاق چنین می فرمایند:   اَللهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ الِه ، وَ سَدِّدنی  لِاَن اُعارِضَ مَن غَشَّنی بِالنُصح ِ،  وَ اَجزیَ مَن هَجَرَنی بِالبِرِّ، وَ اُثیبَ مَن حَرَمَنی بِالبَذلِ، و اُکافیَ مَن قَطَعَنی بِالصّالِةَ، وَ اُخالِفَ  مَنِ اغتابَنی اِلی حُسنِ الذِّکرِ، وَ اَن اَشکُرَ الحَسَنَةَ ، وَاُغضِیَ عَنِ السَّیِّئَة.ِ
«پروردگارا؛ بر محمد و ال او درود بفرست و مرا توفیق بده تا با کسی که نسبت به من ناراستی و خیانت نموده، با خیر خواهی و اخلاص رفتار نمایم و کسی که از من دوری کرده، به نیکی پاداش دهم و به کسی که مرا محروم ساخته ، بذل و  بخشش کنم، و آن کسی که از من بریده، با ارتباط و پیوند پاداش دهم و کسی را که غیبتم کرده ، به نیکی یاد کنم و دربرابر کار نیک سپاسگزاری کنم و از بری چشم بپوشم.»  


کنترل خشم
خشم و غضب بر هم زننده تعادل روحی است اگر چه به ظاهر یک خلق فردی به نظر می رسد لیکن آنگاه که آتش خشم شعله ور گردد می تواند ویرانی ها                      و  خسارات بزرگی به بار آورد . لذاست که مهار  آن  جزء  روابط  و  خلقیات  اجتماعی  محسوب   می شود .
رسول گرامی اسلام (ص) می فرمایند:
الغضب یفسد الایمان کما یفسد الخل العسل
آنچنانکه سرکه عسل را فاسد می کند  غضب ایمان را فاسد می کند.
                                                                             (کافی کتاب الایمان ج3 ص203)


امام علی (ع) در نامه 31 به امام حسن (ع) می فرمایند:
خشم خود را اندک اندک فرو خور، چرا که من شربتی به شیرینی آن ننوشیده ام و پایانی گواراتر  از آن ندیده ام.
امام زین العابدین (ع) در این زمینه از خدا می خواهد:
اَللهُمَّ صَلِّ عَلی مُحَمَّدٍ وَ  الِه وَحَلِّنی بِحِلیَةِ الصّالِحینَ، وَ  اَلبِسنی  زینَةِ  المُتَّقینَ  و...  وکَظمِ الغَیظِ وَ اِطفاءِ النّائِرةَ وَ...
« پروردگارا؛ بر محمد و ال او درود بفرست و مرا به زیور صالحان و شایستگان بیارای و زینت پرهیزگاران  را در خصلتهای زیر بر من بپوشان: ... وفرو خوردن خشم و فرو نشاندن آتش فتنه و دشمنی. »
سخن آخر:
کارگزاران نظام اسلامی نسبت به سایر مردم امتیاز خاصی ندارند مگر آن که در پیشگاه خداوند مسئولیت شان زیادتر است و کارگزاران علاوه بر مراعات حق و عدالت موظفند با مردم به مهربانی و عطوفت رفتار نموده و مراتب احترام ادب را رعایت نمایند. کرده و امید است کارگزاران  محترم  با  کاربردی کردن حقوق ،تکالیف واخلاق ،  در راه خدمت به اسلام و مسلمین موفق  و موید به توفیقات الهی باشند.         
                                                                                                                انشاءالله  
منابع و ماخذ:
- قرآن
- نهج البلاغه، ترجمه محمد دشتی، موسسه فرهنگی امیر المومنین
- نهج الفصاحه، علی ، انتشارات حلم 1385
- صحیفه سجادیه، انتشارات آستان قدس رضوی 1387
- رساله حقوقی امام سجاد، علی محمد حیدری، انتشارات نراقی 1386
- منشور علوی در فرمان به مالک،عبدالستار اجرائی، نشر نوید اسلام 1380
- توکل، حسین روحانی نژاد، کانون اندیشه جوان، 1382

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی

آخرین ارسالهای کاربران