قصاص و مجازات اسلامي را بيشتر بشناسيم

نوشته شده در حقوق اسلام(فقه)

سياري از احكام و قوانين حقوقي اسلامي در زمان خود، از قوانين پيشرو زمان شان بودند، اما متأسفانه اكثريت مردم از آن بي اطلاع اند كه مي بايست برايشان روشنگري شود.

 

قصاص قانوني بسيار پيشرو و انساني در زمان خود بود. آن زماني نازل شد كه اعراب جاهليت اگر شخصي از قبيله اي، يكي از آن ها را مي كشت، آن ها بدون محاكمه با انتقام كشي، ده نفر از اعضاي قبيلهء مقابل را (كه چه بسا اخاصي بودند كه اطلاعي از آن قتل نيز نداشتند) مي كشتند و اين وضع به شكلي تصاعدي موجب درگيري هاي كينه ورزانه و طولاني مي شد.

 

اما اسلام قانون قصاص را به جاي انتقام كور فرستاد. اسلام از يك سوي، آن را از رفتاري بي محاكمه، به حوزه قاضي و قضاوت كشاند (به جز موارد استثنايي) و از آن طريق ان را از رفتاري غيرحقوقي به عملي تبديل كرد كه براي شناخت جرم، مجرم و ميزان جرم نخست مي بايست دادگاهي تشكيل شود تا هر نوع جزايي برحسب آن و با عدالت صورت گيرد و از سويي ديگر آن را از صورت انتقام خارج ساخت و به قصاص بدل ساخت. كشتن چند برابر از ديگران در مقابل خون شخصي كه به قتل رسيده بود، نوعي انتقام بود و آن هم از نوع كور كه حتي محدود به قاتل و مجرم و خانواده ايشان نمي شد، در حالي كه قصاص مي گفت خون در مقابل خون و چشم در برابر چشم؛ اگر شخصي از شما كشته شد، مي بايست متقابلاً يك نفر كه مجرم و مقصر در مورد آن بوده قصاص شود و اگر خانواده مقتول رضايت دادند، تنها به گرفتن ديه يا حتي بخشش رضايت داده شود.

 

حتي اينك نيز هيچ جايگزين بهتري براي قصاص، به طوري كه خانواده بازماندگان را راضي كند، پيدا نشده است؛ آن گونه كه مجرم نيز به اندازه كافي مجازات شود تا درس عبرتي باشد و هم او، هم ديگران راحت به آدم كشي روي نياورند و با كشتن ديگران و كشيدن تنها چند سال حبس دوباره آزادانه بگردد و مردم را نيز در معرض خطر قرار دهد. حتي در ايالات متحده آمريكا نيز در ايالاتي كه جرم و جنايت زياد است، حكم اعدام برداشته نشده است و تنها در ايالاتي كه ميزان تخلفات و كشتار اندك است، حكم اعدام برداشته شده و حبس هاي طولاني مدت و بدون عفو جايگزين شده است. مردم و به خصوص فعالان حقوق بشر كه معترض قصاص هستند، بايد به آن ها اطلاع رساني درست از قصاص، تاريخ و شأن نزول آيات و مباني حقوقي آن در مقابل انتقام داده شود. اين وظيفه علما و مجتهدان است تا مستندات آن را ارايه دهند.

 

در اين ميان، نكته اي است كه بايد مورد توجه قرار گيرد. برخي از روش هاي حقوقي و جزايي اسلامي مربوط به دوره خودش مي شده است و ضرورتاً نبايد همان روش ها به كار برده شود. بسياري از روش هايي كه به سبب ابزار و وسايل دوره هاي گذشته به كار مي رفته است، مي تواند با ابزارهاي پيشرفته امروزي جايگزين گردد و در هر صورت آن ابزارها و روش ها نبايد بر رنج شان بيافزايد. روش هايي نيز امروز به كار مي رود كه متأسفانه سختگيرانه تر از گذشته است، كه اين مشخصاً ظلمي آشكار است و بايد حتماً اشتباهات گذشته مان در اين خصوص جبران شود و گر نه در پيشگاه خداوند مسئول ايم؛ مثلاً اعدام كه در گذشته با خالي كردن ناگهاني زير پاي محكومان صورت مي گرفت، موجب قطع نخاع و مرگ ناگهاني شان مي شد، ولي اينك متأسفانه در بسياري موارد با جرتقيل اعدامي ها را بالا مي كشند، آن ها مدت ها دست و پا زده و زجر مي كشند و اين عمل مشخصاً عدول از روش هاي انساني تر اعدام در گذشته است كه اگر اصلاحات و تغيير رويه انجام نشود، ما در پيشگاه الهي مسئول ايم و بايد تاوان آن زجرها را در اين دنيا يا آن دنيا پس بدهيم!


* کاوه احمدی علی آبادی: دکترای فلسفه و اديان از تگزاس آمريكا

 

اضافه کردن نظر


کد امنیتی
تغییر کد امنیتی

آخرین ارسالهای کاربران